Bưởi Đại Minh – đặc sản đem lại giá trị kinh tế cao cho người dân Yên Bái

Theo người dân nơi đây, 80% kinh tế các hộ gia đình là sống nhờ vào bưởi, có cây bưởi cho 600 quả với giá trị 6 triệu đồng, còn bình quân khoảng từ 2-3 triệu đồng/cây. Nhờ vậy, mà đời sống người dân ngày được nâng lên.    

Bưởi Đại Minh hay còn được gọi là bưởi tiến Vua là giống bưởi ngon, đã từ lâu nổi tiếng trong vùng Tây Bắc. Theo lời kể của Già làng thôn Khả Lĩnh, xã Đại Minh, cây bưởi Tổ ở làng Khả Lĩnh đã có cách đây khoảng gần 300 tuổi, hiện tại xã Đại Minh còn một số cây bưởi cổ có tuổi đời khoảng trên 100 năm, năm nào cũng đơm hoa, kết trái.

Bưởi Đại Minh có hàm lượng dinh dưỡng cao, nhiều vitamin và khoáng chất ở dạng vi lượng rất cần thiết cho cơ thể con người, ăn khi đói mà không bị cồn ruột.

Bên cạnh đó, bưởi Đại Minh còn mang nhiều đặc điểm quý như có vị ngọt mát, hàm lượng axít thấp, mùi vị đặc trưng, vỏ mỏng màu xanh, khi chín chuyển sang màu vàng nhạt, mỗi quả bưởi chỉ nặng từ 0,8-1,2kg, sau thu hoạch bảo quản để được đến tháng 3 - 4 năm sau, nên được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng và là một đặc sản của địa phương. Vì thế, mỗi năm hàng triệu quả bưởi đưa ra thị trường đều được tiêu thụ hết.

Bưởi Đại Minh da mỏng màu xanh, khi chín chuyển sang màu vàng nhạt

Nhờ trồng bưởi Đại Minh mà nhiều hộ vươn lên thoát nghèo, đời sống gia đình khấm khá hơn. Các hộ dân ở đây không phải lo đầu ra sản phẩm, trước khi đến mùa bưởi, thương lái từ các tỉnh thành đã đến đặt mua.

Theo người dân nơi đây, 80% kinh tế các hộ gia đình là sống nhờ vào bưởi, có cây bưởi cho 600 quả với giá trị 6 triệu đồng, còn bình quân khoảng từ 2-3 triệu đồng/cây. Nhờ vậy, mà đời sống người dân ngày được nâng lên, có tiền xây nhà, mua xe…

Có thể thấy, bưởi Đại Minh ngon có tiếng, từ lâu đã trở thành đặc sản của vùng quê này và là niềm tự hào của người dân Yên Bái.

Hành trình làm nên thương hiệu bưởi Đại Minh

Sự phát triển của vùng bưởi Đại Minh dựa trên các đặc điểm tự nhiên thuận lợi về đất đai, về khí hậu. Ngoài ra, huyện Yên Bình có đường giao thông liên tỉnh Hà Nội - Lào Cai chạy qua, có đường thủy trên hồ Thác Bà rất thuận lợi cho việc đi lại, giao lưu và trao đổi hàng hóa giữa các địa phương trong và ngoài huyện. Vỏ mỏng, ngọt, thơm, sau thu hoạch có thể để đến tận tháng 3, tháng 4 năm sau nên bưởi Đại Minh được người tiêu dùng ưa chuộng.

Tuy vậy, cây bưởi Đại Minh cũng có những giai đoạn thăng trầm. Thời điểm năm 2002 - 2009, người trồng bưởi phải đối mặt với sự mất mùa do tỷ lệ đậu quả thấp, múi khô, không mọng nước, độ ngọt giảm. Năng suất, chất lượng bưởi giảm trong một thời gian liên tục đã khiến các hộ trồng bưởi không quan tâm đầu tư chăm sóc. Trước khó khăn này, huyện Yên Bình đã tập trung tìm hiểu nguyên nhân để có biện pháp khắc phục.

Các đề tài khoa học nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Rau quả, của Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên đã nghiên cứu về nguyên nhân suy giảm giống bưởi Đại Minh, hoàn thiện các biện pháp kỹ thuật canh tác nâng cao năng suất và chất lượng bưởi Đại Minh, khai thác và phát triển nguồn gen bưởi Đại Minh. Kết quả nghiên cứu bước đầu xác định yếu tố làm suy giảm năng suất, chất lượng, nhất là áp dụng công nghệ thụ phấn chéo đã cơ bản khắc phục tình trạng mất mùa cho vùng bưởi.

Quá trình áp dụng công nghệ thụ phấn chéo cho cây bưởi đã giúp hồi sinh vùng bưởi Đại Minh. Năng suất bình quân của bưởi Đại Minh hiện nay đạt từ 18 - 20 tấn/ha so với năng suất bưởi bình quân của toàn huyện đạt 10,5 tấn/ha, thu nhập bình quân đạt 500 triệu đồng/ha/năm, cho hiệu quả cao gấp 1,5 - 2 lần so với một số loại cây ăn quả khác.

Trong Chương trình hành động phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp giai đoạn 2011 - 2016, huyện Yên Bình đã triển khai thực hiện Đề án phát triển và nâng cao năng suất, chất lượng vùng bưởi Đại Minh. Năm 2015 - 2016, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện thực hiện hai dự án khoa học cấp tỉnh về tạo lập và quản lý nhãn hiệu chứng nhận "Bưởi Đại Minh”, về ứng dụng tiến bộ kỹ thuật thâm canh để nâng cao năng suất bưởi Đại Minh và kết hợp với nuôi ong lấy mật theo hướng sản xuất bền vững.

Cùng với việc khuyến khích mở rộng diện tích trồng bưởi thành vùng, huyện Yên Bình chỉ đạo đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho người dân trong việc áp dụng quy trình sản xuất chuẩn đối với cây bưởi. Người trồng bưởi tiếp tục được chuyển giao khoa học kỹ thuật từ khâu trồng, chăm sóc, thụ phấn đến lựa chọn cây giống chất lượng cao, sạch bệnh để nhân ra diện rộng. Đến tháng 12 năm 2016, huyện Yên Bình đã được Cục Sở hữu Trí tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu "Bưởi Đại Minh”. Hợp tác xã Đặc sản Bưởi Đại Minh và 11 hộ trồng bưởi cũng đã được trao giấy quyền sử dụng nhãn hiệu.

Không dừng lại ở đó, nhằm giúp người trồng bưởi xác định đúng tỷ lệ phân bón cho cây bưởi theo từng giai đoạn phát triển của cây, đồng thời kết hợp hiệu quả với kỹ thuật tỉa cành, tạo tán và thụ phấn chéo, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng bưởi đặc sản Đại Minh, năm 2016 huyện Yên Bình cũng đã phối hợp với Trường Đại học Nông - Lâm Thái Nguyên triển khai đề tài khoa học "Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến chất lượng bưởi Đại Minh”. Sau 3 năm triển khai, năng suất, chất lượng bưởi Đại Minh tăng lên rõ rệt: hiện tượng khô quả giảm, tỷ lệ phần ăn được của trái bưởi đạt 81,8%; quả mọng, nhiều thịt, hàm lượng vitamin C cao; các thành phần dinh dưỡng khác của trái bưởi tăng lên.

Như vậy, trong 10 năm trở lại đây, được sự hỗ trợ của các kỹ sư trồng trọt Viện Nghiên cứu rau quả Trung ương, người trồng bưởi Đại Minh đã biết áp dụng kỹ thuật thụ phấn chéo giúp tăng tỷ lệ đậu quả và nâng cao chất lượng bưởi. Bên cạnh đó, người trồng bưởi Đại Minh cũng có thêm kiến thức chuẩn về phân bón càng thêm cơ hội nâng cao chất lượng bưởi.

Hiện nay, huyện Yên Bình có hơn 1.400 ha cây ăn quả, trong đó có trên 800 ha cây ăn quả có múi, huyện đã tạo được vùng trồng bưởi đặc sản Đại Minh với trên 450ha, trong đó tập trung nhiều tại hai xã Ðại Minh và Hán Ðà với diện tích 300 ha, còn lại ở các xã khác.

Riêng xã Đại Minh (Yên Bình, tỉnh Yên Bái) hiện có trên 200 ha diện tích bưởi Đại Minh, với thu nhập đem lại lên tới gần 50 tỷ đồng. Diện tích bưởi được trồng ở 14/15 thôn của xã, xã có 900 hộ gia đình thì có trên 80% người dân trồng bưởi. Nhờ bưởi mà xã đã đạt chuẩn nông thôn mới từ năm 2016, hiện xã tiếp tục được UBND tỉnh Yên Bái chọn là 1 trong 5 xã xây dựng nông thôn kiểu mẫu của tỉnh.

Hàng năm, từ tháng 9 - 11 âm lịch là thời gian thu hoạch bưởi. Hiện nay đang là mùa thu hoạch bưởi, các hộ gia đình nơi đây cùng với thương lái đang tấp nập ra vườn cắt bưởi, cả vùng bưởi nhộn nhịp xe ra vào để vận chuyển bưởi đi tiêu thụ. Thị trường tiêu thụ bưởi không chỉ là trong tỉnh mà còn vươn ra thị trường ngoại tỉnh, đi vào hệ thống các siêu thị, trung tâm thương mại lớn tại thành phố Hà Nội và được thương lái tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước.

Theo quy hoạch diện tích cả xã hiện có khoảng 200 héc ta trồng bưởi đặc sản, trong số đó khoảng 75% diện tích đang cho thu hoạch. Theo ghi nhận của người dân nơi đây, bưởi năm nay được mùa, giá bán bưởi ổn định vẫn ở mức cao, đối với bưởi ngon loại 1 bán với giá từ 25-30 nghìn đồng/quả, bưởi loại 2 bán với giá từ 10-15 nghìn đồng/quả, bưởi loại 3 dưới 10 nghìn đồng/quả. Bình quân mỗi héc ta bưởi đặc sản Đại Minh cho thu nhập từ 250 - 300 triệu đồng. Năm 2018, dự kiến cây bưởi sẽ mang về cho người dân Đại Minh nguồn thu trên 50 tỷ đồng.

Ngoài ra, thời gian gần đây mô hình thâm canh tăng năng suất bưởi kết hợp nuôi ong lấy mật được nhiều nông hộ áp dụng đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng bưởi, mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội. Chỉ riêng Hợp tác xã Đặc sản bưởi Đại Minh, các thành viên đã phát triển được trên 600 đàn ong nuôi lấy mật kết hợp trồng bưởi, năm 2017 cho gần 6 tấn mật. Mô hình kết hợp này không chỉ tăng thêm thu nhập cho người dân từ nguồn mật ong mà còn tăng khả năng thụ phấn cho vườn bưởi, hướng đến sản xuất bền vững.

Phương hướng phát triển bền vững đặc sản bưởi Đại Minh

Theo lãnh đạo huyện Yên Bình, thời gian tới, huyện sẽ tăng cường phối hợp chặt chẽ với các nhà khoa học, các cơ quan nghiên cứu khoa học của Trung ương, tỉnh và các trường Đại học để xây dựng dự án xác lập quyền đối với nhãn hiệu chứng nhận “Bưởi Đại Minh”.

Đồng thời, huyện khuyến khích người dân mở rộng diện tích trồng bưởi, đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho người dân trong việc áp dụng quy trình sản xuất chuẩn đối với cây bưởi.

Lồng ghép các nguồn vốn hỗ trợ để mở rộng vùng sản xuất theo quy hoạch, với mục tiêu đến năm 2020, huyện Yên Bình phấn đấu có 1 nghìn ha bưởi Đại Minh và có nguồn giống cung cấp cho các xã, thị trấn, hộ dân thực hiện Đề án phát triển cây ăn quả có múi, coi đây là cây trồng chủ lực trên địa bàn huyện và thực hiện đề tài khoa học Quy hoạch phát triển kinh tế vùng hồ Thác Bà.

Không chỉ mở rộng diện tích vùng trồng bưởi, việc nâng cao chất lượng bưởi Đại Minh cũng đã và đang được huyện Yên Bình quan tâm, trong đó, huyện có chủ trương khuyến khích, định hướng người dân trồng tập trung và trồng theo tiêu chuẩn GAP để nâng cao giá trị cho trái bưởi đặc sản.

Mô hình trồng bưởi an toàn tại xã Đại Minh, Yên Bình,Yên Bái

Ngoài ra, cùng với quảng bá, giới thiệu, xúc tiến, tìm kiếm các thị trường lớn, ổn định, thời gian tới, chính quyền địa phương và Hợp tác xã Đặc sản bưởi Đại Minh sẽ tích cực phối hợp với Viện Nghiên cứu rau quả, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên nghiên cứu ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, đổi mới phương thức thâm canh, sản xuất theo quy trình VietGAP và dán tem truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm bưởi Đại Minh, khẳng định uy tín chất lượng bưởi Đại Minh trên thị trường nông sản Việt Nam.

Thực hiện chương trình, mục tiêu trên, tại xã Đại Minh, hiện có trên 800 hộ dân thì 626 hộ trồng bưởi, trong đó có 100 hộ đăng ký tham gia chương trình VietGAP với diện tích khoảng 20ha, 20 hộ đăng ký làm vườn bưởi kiểu mẫu, trong đó 15 vườn đã cho thu hoạch, 5 vườn trong giai đoạn kiến thiết và nhiều hộ đăng ký vườn bưởi sản xuất theo chuỗi liên kết sản phẩm.

Trong thời gian tới, xã sẽ tiếp tục mở rộng quy mô và tận dụng nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước để xây dựng 20 ha vườn kiểu mẫu. Bên cạnh đó, xã cũng tăng cường phối hợp với trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên thực hiện đề tài sản xuất bưởi hữu cơ (trong năm 2018) và trường Đại học Kinh tế Thái Nguyên thực hiện đề tài sản xuất bưởi theo tiêu chuẩn VietGAP (giai đoạn 2018-2020). Đây là cơ hội để người dân Đại Minh có thể nâng cao chất lượng vùng bưởi, khẳng định danh tiếng và đảm bảo cho vùng quả đặc sản phát triển bền vững trong những năm tiếp theo.

Nguồn: VITIC