Phụ nữ Dao giữ nghề thuốc Nam ở Ba Vì

Những cánh rừng trên núi Ba Vì chứa nguồn dược liệu phong phú, gắn bó với nghề thuốc Nam của người Dao. Ảnh: PV

Xã Ba Vì là nơi sinh sống tập trung của đồng bào Dao, chiếm khoảng 98% dân số, chủ yếu tại ba thôn: Yên Sơn, Hợp Sơn và Hợp Nhất.

Tháng 12-2013, thôn Yên Sơn được UBND thành phố Hà Nội công nhận là làng nghề thuốc Nam truyền thống của người Dao. Đến năm 2021, hai thôn: Hợp Sơn và Hợp Nhất tiếp tục được công nhận là làng nghề truyền thống. Việc ba thôn cùng được công nhận đã hình thành nên vùng nghề thuốc Nam đặc trưng của đồng bào Dao dưới chân núi Ba Vì.

Với người Dao, núi rừng Ba Vì là “kho thuốc quý” mà thiên nhiên ban tặng. Trên những sườn núi, trong các cánh rừng rậm rạp hay ven những con suối nhỏ đều có thể tìm thấy những loại cây thuốc với công dụng chữa bệnh khác nhau.

Các bài thuốc Nam của người Dao thường được sử dụng để chữa nhiều loại bệnh như đau xương khớp, đau dạ dày, bệnh gan, bệnh ngoài da hay chăm sóc sức khỏe phụ nữ sau sinh. Nhiều bài thuốc được phối hợp từ hàng chục loại cây khác nhau, đòi hỏi người làm thuốc phải có kinh nghiệm và sự am hiểu sâu sắc về dược tính của từng loại.

Nghề thuốc Nam của người Dao chủ yếu được truyền dạy theo hình thức “cha truyền con nối”, hoặc được trao truyền trong nội bộ gia đình. Trong đời sống cộng đồng, người làm thuốc Nam được người dân kính trọng vì họ không chỉ là chữa bệnh mà còn là người lưu giữ tri thức truyền thống của dân tộc mình.

Sinh ra và lớn lên dưới chân núi Ba Vì, lương y Lý Thị Mai từ nhỏ đã gắn bó với những cánh rừng thuốc. Bà được ông bà, cha mẹ truyền dạy cách nhận biết cây thuốc, học các bài thuốc gia truyền và chứng kiến họ chữa bệnh cho bà con bằng những vị thuốc từ núi rừng.

Lương y Lý Thị Mai đã có hơn 30 năm gắn bó với nghề chữa bệnh bằng thuốc Nam truyền thống của dân tộc mình. Ảnh: PV

Theo năm tháng, niềm say mê của bà dành cho những bài thuốc dân gian càng lớn dần. Để trở thành một người làm thuốc thực thụ, bà đã trải qua nhiều năm học hỏi và tích lũy kinh nghiệm. Những chuyến đi rừng kéo dài hàng giờ, những lần tìm kiếm cây thuốc quý trong các khu rừng sâu đã trở thành công việc quen thuộc.

Với bà Mai, mỗi cây thuốc đều mang trong mình câu chuyện riêng. Có loại chỉ mọc ở những khu rừng già, có loại chỉ thu hái vào một thời điểm nhất định trong năm. Người làm thuốc phải hiểu rõ quy luật của thiên nhiên để sử dụng dược liệu đúng cách.

Từ những bài học của gia đình và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm, bà Mai đã trở thành một lương y được nhiều người tin tưởng. Suốt hơn 30 năm gắn bó với nghề, lương y Lý Thị Mai đã nhận nhiều Bằng khen của các cấp chính quyền địa phương, Hội Đông y các cấp...

Không dừng lại ở việc kế tục nghề thuốc gia truyền của gia đình, lương y Lý Thị Mai còn mong muốn lan tỏa nghề thuốc Nam của người Dao đến nhiều người hơn. Bà đã đứng ra thành lập Hợp tác xã thuốc nam Ba Vì vào năm 2016, quy tụ nhiều hộ gia đình trong thôn Yên Sơn cùng tham gia trồng và phát triển cây dược liệu.

Sự kết hợp giữa tri thức dân gian và nghiên cứu thực tế giúp Hợp tác xã Thuốc nam Ba Vì phát triển nhiều bài thuốc gia truyền trong điều trị các bệnh mãn tính. Ảnh: PV

Sự ra đời của hợp tác xã không chỉ giúp người dân có thêm điều kiện phát triển nghề truyền thống mà còn góp phần xây dựng vùng dược liệu ổn định tại địa phương. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc khai thác cây thuốc trong rừng, nhiều loại dược liệu đã được trồng và chăm sóc ngay tại vườn nhà.

Hiện nay, diện tích trồng dược liệu của hợp tác xã đã đạt hơn 2ha với hơn 100 loại cây thuốc khác nhau. Mô hình này giúp bảo tồn nguồn cây thuốc quý, đồng thời tạo sinh kế cho người dân địa phương. Nhiều hộ gia đình đã có thêm thu nhập từ việc trồng và cung cấp dược liệu cho hợp tác xã.

Việc thành lập hợp tác xã, mở rộng quy mô đã góp phần phát huy giá trị các bài thuốc Nam gia truyền của người Dao Ba Vì, đặc biệt trong hỗ trợ điều trị các bệnh mãn tính. Nhiều bài thuốc được nghiên cứu, bào chế thành dạng cao thay cho cách sắc thuốc truyền thống, giúp người bệnh thuận tiện khi sử dụng, đồng thời mở ra hướng phát triển bền vững cho nghề thuốc Nam địa phương.

Đối với bà Mai, điều quan trọng hơn cả là tri thức y học cổ truyền của người Dao được tiếp tục gìn giữ và phát huy. Thông qua hoạt động của hợp tác xã, nhiều người trẻ trong cộng đồng có cơ hội học hỏi và tiếp cận với nghề thuốc Nam của cha ông.

Từ những cánh rừng thuốc quê hương, những phụ nữ dân tộc Dao như lương y Lý Thị Mai vẫn đang ngày ngày miệt mài với công việc quen thuộc: Chăm sóc dược liệu, nghiên cứu các bài thuốc và chia sẻ kinh nghiệm cho những người cùng chung tâm huyết.

Nguồn: hanoimoi.vn

Link nguồn